KLESZCZE KRABA

Statki polinezyjskie różniły się od europejskich nie tylko skrajnie innym podejściem do problemu stateczności.

Także ich ożaglowanie było skrajnie odmienne.

O ile przekonano się w końcu – po trzech wiekach podejrzliwej niechęci - do idei żeglowania na dwóch i trzech kadłubach, to polinezyjski żagiel w kształcie kleszczy kraba traktuje się nadal z pobłażliwą pogardą, określając go nawet w poważnych publikacjach internetowych i książkowych, jako romantyczną, czy wręcz prymitywną formę żagla łacińskiego.

Rysunki ilustrują potencjalną siłę nośną ożaglowań typu kleszcze kraba, slup bermudzki i łacińskiego.***

        Wkresy wyjaśniają nadzwyczajne prędkości statków napędzanych żaglem « kk » ; najbardziej ścigłe (tzw. flying proa) żeglowały z prędkością 18-19 węzłów z przyśpieszeniami do 24 ! Europejskie wielokadłubowce, od Petty’ego przez Herreshoffa do dzisiaj, wyposażane były zawsze w europejskie ożaglowanie z epoki. Spójrz jeszcze raz na obrazki. Czy to nie tak, jak kupić licencję odrzutowca i wyposażyć go  w silnik tłokowy ?

        Ceną (niewygórowaną) za szybkość jest niejaka komplikacja zwrotów.

Tacking proa (monodromowe) wymagają przełożenia żagla z jednej burty na drugą, podobnie jak przy ożaglowaniu łacińskim i lugrowym.

Shunting proa wykonują malowniczy manewr « cavu » :

                                   Wbrew pozorom, manewr ten nie jest bardziej skomplikowany niż zwrot na statku rejowym. Zwroty zawsze mobilizowały większą część załogi, a zwroty przez    sztag były szczytem żeglarskiego kunsztu. W ostatnim okresie marynarki żaglowej zwroty te wspomagano zwykle maszynami, jak o tym mówi (śpiewa ?) szanta z pokładu « Lwowa » :..a motorki cała naprzód, a motorki rżną / jakież owersztagi bez motorków są ?…

Wydaje się, że ze względu na zwroty, « kk »nie ma zbyt wielu szans w krótkich regatach na trójkącie( M.Schacht twierdzi kategorycznie, że żadnych) Ale w regatach morskich, gdzie zwroty robi się bardzo rzadko, a ostrego bajdewindu często nie ma wcale….

Poza kłopotem ze zwrotami, « kk »jest dużo łatwiejszy i bardziej tolerancyjny. Np. proste powiększenie głębokości żagla, powoduje drastyczny spadek sił, odpowiadający  zredukowaniu jego powierzchni.

Inną ciekawą cechą « kk »jest podwójna oś obrotu; dodatkowa możliwość regulacji żagla wokół osi poziomej(górna antena)pozwala na skierowanie składowej pionowej Fv do góry, można więc nazwać ją siłą nośną Fn. Przy kącie 45° siła Fn jest równa szkodliwej Fw (Rys.3). Począwszy od tego momentu, żagiel zaczyna pracować jak latawiec lub lotnia, nie tracąc przy tym swojej funkcji napędowej: jego orientacja w płaszczyźnie pionowej może zostać nie zmieniona. Do zweryfikowania…

  1.         2.     3. 

Być może to właśnie dlatego Polinezyjczycy nie stosowali ożaglowania podzielonego. Skolonizowali niezliczone wyspy Pacyfiku, używając jednego, dochodzącego do 300m2 żagla.

Wzgardzony przez żeglarstwo, fenomenalny żagiel w formie kleszczy kraba znalazł jednak w nowoczesnym świecie swoje miejsce, nie tylko pod słońcem, ale i bliżej słońca. Z nową nazwą «deltoidalny płat nośny » zrobił zawrotną karierę w lotnictwie, gdzie stosowany jest jako skrzydła m.in.ponaddźwiękowych samolotów i kosmicznych wahadłowców.                                                                                                                                      

 Na opracowanych przy pomocy potężnych komputerów deltoidalnych płatach nośnych zachodzą dokładnie takie same zjawiska aerodynamiczne, co na żaglach wynalezionych tysiące lat wcześniej przez rybaków  potrafiących korzystać z lekcji dawanych przez Naturę.

Tak, «Concorde» lata ze skrzydłami w formie kleszczy kraba. Tyle, że wersja polinezyjska z wklęsłym likiem wolnym (krawędzią spływu) jest lepsza.  

***O mechanizmach powstawania tak wielkich sił dowiesz się wszystkiego w « Teorii Żeglowania »C.A.Marchaja,skąd zresztą rysunki.

Jeśli interesuje cię żagiel Kleszcze Kraba, zobacz też wyniki regat zorganizowanych przez V&V

hop!